Münakaşa ve Münazarada Bazı Usûller

Münakaşa ve Münazarada Bazı Usûller

mesail-i imaniyenin münakaşa suretinde bahsi caiz değildir

Mektubat 42

dakik mesail-i imaniyeyi, mizansız mücadele suretinde cemaat içinde bahsetmek caiz değildirMizansız mücadele olduğundan, tiryak iken zehir olur. Diyenlere, dinleyenlere zarardır. Belki böyle mesail-i imaniyenin 

-itidal-i demle, 

-insafla, 

-bir müdavele-i efkâr suretinde bahsi caizdir.

Mektubat 45

mesaili münakaşa etmenin birinci şartı

insaf ile

-hakkı bulmak niyetiyle

inadsız bir surette

ehil olanların mabeyninde

sû’-i telakkiye sebeb olmadan müzakeresi caiz olabilir.O müzakere hak için olduğuna delil(*) şudur ki: Eğer hak, muarızın elinde zahir olsa, müteessir olmasın, belki memnun olsun; çünki bilmediği şey’i öğrendi. Eğer kendi elinde zahir olsa, fazla birşey öğrenmedi, belki gurura düşmek ihtimali var. 

Mektubat 351

münakaşa, münazaa ve mesail-i diniyededamarlara dokunacak tarafgirane mübahase etmemek lâzımdır

Emirdağ Lahikası-1 / 273

 …Sebeb-i münakaşa, eğer hadîs ise

hadîsin meratibini ve 

vahy-i zımnînin derecatını ve 

tekellümat-ı Nebeviyenin aksamını bilmek lâzım

Avam içinde 

-müşkilât-ı hadîsiyeyi münakaşa etmek

izhar-ı fazl suretinde avukat gibi kendi sözünü doğru göstermek ve 

enaniyetini, hakka ve insafa tercih etmek suretinde deliller aramak caiz değildir

Madem şu mes’ele açılmış, medar-ı münakaşa edilmiş, bîçare avam-ı nâsın zihninde sû’-i tesir ediyor. Çünki şu gibi müteşabih hadîsleri aklına sığıştıramadığı için; eğer inkâr etse dehşetli bir kapı açaryani küçücük aklına sığışmayan kat’î hadîsleri dahi inkâra yol açar. Eğer zahir-i hadîsin manasını tutarak öyle kabul edip neşretse, ehl-i dalaletin itirazatına ve “hurafattır” demelerine yol açar. 

Mektubat 351

…Kardeşlerime tavsiye ediyorum ki: İnşikaka ve iftiraka sebebiyet veren münakaşa etmesinler. Yalnız müdavele-i efkâr suretinde niza’sız mübahaseye alışsınlar. 

Lem’alar 106

(*)Fenn-i Âdâb ve İlm-i Münazara’nın üleması mabeynindeki hakperestlik ve insaf düsturu olan şu: “Eğer bir mes’elenin münazarasında kendi sözünün haklı çıktığına tarafdar olup ve kendi haklı çıktığına sevinse ve hasmının haksız ve yanlış olduğuna memnun olsa, insafsızdır.” Hem zarar eder. Çünki haklı çıktığı vakit o münazarada bilmediği bir şeyi öğrenmiyor, belki gurur ihtimaliyle zarar edebilir. Eğer hak hasmının elinde çıksa; zararsız, bilmediği bir mes’eleyi öğrenip, menfaatdar olur, nefsin gururundan kurtulur. Demek insaflı hakperesthakkın hatırı için nefsin hatırını kırıyor. Hasmının elinde hakkı görse, yine rıza ile kabul edip, tarafdar çıkar, memnun olur.

İşte bu düsturu ehl-i din, ehl-i hakikat, ehl-i tarîkat, ehl-i ilim kendilerine rehber ittihaz etseler, ihlası kazanırlar.

Lem’alar 158 p2

***

Ehl-i İlhad İle Münazara da Bir Usul

İ’lem Eyyühel-Aziz! Ehl-i ilhad ile ve bilhâssa Avrupa mukallidleriyle münazara ile iştigal edenler büyük bir tehlikeye maruzdurlar. Çünki nefisleri tezkiyesiz ve emniyetsiz olması ihtimaliyle tedricen hasımlarına mağlub olur ki, bîtarafane muhakeme denilen münsifane münazarada nefs-i emmareye emniyet edilemez. Çünki insaflı bir münazır, hayalî bir münazara sahasında, arasıra hasmının libasını giyer, ona bir dava vekili olarak onun lehinde müdafaada bulunur. Bu vaziyetin tekrarıyla, dimağında bir tenkid lekesinin husule geleceğinden, zarar verir. Lâkin niyeti hâlis olur ve kuvvetine güvenirse, zararı yoktur. Böyle vaziyete düşen bir adamın çare-i necatı, tazarru’ ve istiğfardır. Bu suretle o lekeyi izale edebilir.

Mesnevi-i Nuriye 112